بحریست بحر عشق ...

8/تیر/88
تهران

حضور مصطفی ملکیان در روز هفت تیر

شاید این از معدود دفعاتی است که روشنفکران به صف مردم پیوستند. در مورد ملکیان بد نیست اشاره کنم ایشون در دور قبل ریاست جمهوری از طرفداران هاشمی بود(البته صرفاً در حد یک امضا) بعد از اعلام نتایج انتخابات و فرصت سوزی مردم در یک سخنرانی در جمع اصلاح طلبان بیست عامل عقب ماندگی ایرانیان را بیان کرد. حال این دوره به جای نیش و کنایه زدن به مردم از ابتدا با حمایت رسمی از خاتمی و سپس موسوی (این بار در حد سخنرانی انتخاباتی) و حالا حضور بین مردم کاملاً تغییر رویه داده. این اتفاق رخدادی بس مبارک است. ممنون جناب ملکیان.

شکسپیر

A coward dies a thousand times before his death. The valiant never tastes death but once.
Shakespeare

زتندباد حوادث نمیتوان دیدن

درین چمن که گلی بودست یا سمنی

ازین سموم که بر طرف بوستان بگذشت

عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی

مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ

کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی

بار دیگر شبیخون بلا بر سر این ملت آوار شد و تار و پود جان را شسته به خوناب جگر کرد. آنقدر حوادث تند و تلخ اتفاق افتاد که مجال هر گونه تامل را گرفته است و احساسات را غالب نموده. واین همه یعنی تمام علت گرفتاری این ملت افراط و تفریط. میدانم در این مقطع این گونه سخن گفتن ممکن است کژطبعی به حساب آید یا ننگ بی تفاوتی بر آن بخورد ولی چیزی که این روزها بیشتر از همه ذهنم را مشغول کرده این است که طبق معمول شیپور را از سر گشادش می زنیم. صحنه های کشت و کشتار دل هر انسانی را به درد می آورد ولی اسطوره سازی از این قضایا باز گامی است به عقب. در این روزها همه ملت خونخواه ندا شده اند و البته قبلاً پاسخش را نیز می دهند. ولی من نظر دیگری دارم. واقعاً مسوولیت خون ندا و دیگر منادیان سبز وقایع اخیر کیست؟ من معتقدم:

1- ما- ملت چرتی (به قول حاتمی)- که بعد از حد اقل 16 سال تازه چرتمان پاره شده که وامصیبتا کلاهی به بزرگی خوش خیالیمان به سرمان گذاشته اند و حق مارا برده اند و البته ما رانیز خواب. آن زمانی که متفکرین و روشنفکران ما را در سالهای آخر حکومت هاشمی تهدید و ارعاب میکردند و میزدند و تار و مار میکردند این ملت جان بر کف کجا بودند؟ آن زمان که وزرای دولت خاتمی با پشتوانه 20ملیون رای را جامه دراندند ما ملت کجا بودیم؟ در سال 84 بعد از دولت اصلاحات نیز چرتمان برده بود که برآیند اصلاحات احمدی نژاد شد لابد.

2- سران اصلاحات به جرم فرصت سوزیها و البته هر کدام به نوعی. خاتمی که انتخابات های فرمایشی و استصوابی(استسلاخی) شورای نگهبان را برگزار کرد. چه مجلس هشتم و چه ریاست جمهوری نهم. تئوریسین های اصلاحات که بعد از هشت سال هیچگونه مدلی برای اصلاح طلبی ارائه ندادند و مدام دنبال سهم خواهی از قدرت بودند که نتیجه اش آن بود که در انتها شخصی مثل معین را معرفی کنند که حتی توان صحبت کردن نداشت. کسی که در حادثه کوی دانشگاه به جای مطالبات دانشجویان راه استعفا برگزید، میخواست مطالبات یک ملت را برآورد.

3- کسانی که سالها سکوت کرده بودند و فقط نظاره گر بودند. خود همین سردمداران امروز که با علم به میزان توان مقابله شان تنها با گفتن بیانیه های کلی و مبهم ملت را در تیر رس کسانی قرار میدهند که باز خوب میشناسندشان.

4- حکومتی که سالهاست مرامش را فریاد میزند و بر اساس آن مرام عمل ولی چه حاصل که چرت ملت به این راحتی ها پاره شدنی نیست.

میبینید دوستان. این بار نیز مسببان اصلی فراموش شده اند. همانطور که در سال 57 سبب اصلی مشکلات شناخته نشد و به جای آنکه شکنجه گری را اعدام کنیم، شکنجه گر را مجازات کردیم.

امیدوارم این بار فریب نخوریم و با دقت بیشتر به مسائل بنگریم و خواب آلودگی تاریخیمان را به آسمان و فرشتگان و معصومیت چهره ها حوالت ندهیم.

خطابی با مردم

این نامه ای است خطاب به مردم شریف ایران. بخوانید و برای دوستان بفرستید

کشور در شرايط سخت و حساس تاريخی خويش يکبار ديگر فرزندان پاک‌نهاد خود را به ياری می‌خواند.

بررسی اوضاع اقصادی، سياسی، اجتماعی و فرهنگی از جهات مختلف نگران‌ کننده است. حقوق اساسی ملت، آزادی‌های عمومی و خصوصی شهروندان، حق آزادی بيان و قلم و مطبوعات به‌عنوان رکن چهارم دموکراسی و ديده‌بان حقوق شهروندان در برابر حکومت ، در وضعيت تجاوز قرار دارد.
در چنين شرايطی ضروريست سريعاً برای مقابله قانونی با اين نگرانی‌ها ، تجاوزها و نيز تلاشهايی که اخيراً به منظور يکسره کردن سرنوشت انتخابات پيش‌رو در دور اول و به نفع تندروی‌های چهارساله اخير صورت پذيرفته ، اقدامی همگانی انجام شود . مدنی‌ترين و کم‌هزينه‌ترين اقدامی که کنشگران دموکراسی‌خواه در کوتاه مدت می‌توانند انجام دهند تشويق مردم به بالا بردن ميليونی آراء مخالفان بنيادگرايی است ، تا آراء سازماندهی‌‌شده‌ی تندروها نتواند در دور اول انتخابات نصف بعلاوه يک رأی‌ها را از آن خود کند .

بنابراين تمامی تلاش انديشه‌ورزان و مصلحان جامعه آن است که با رفتاری مدنی و ضمن پرهيز از هرگونه خشونت ، در جهت پاسداری از حق آزادی بيان و مطبوعات ، به منظور تلاش برای اصلاح امور اقتصادی و معيشتی جامعه ، با تأکيد بر رعايت حقوق بشر و برای توسعه همه جانبه کشور مشارکتی بسيار گسترده را پی گيرند . اينک گاه آن فرا رسيده است که گامی فرا پيش نهيم و فلک را سقف بشکافيم و “موجی” نو دراندازيم .

بر اين اساس ، ما امضاکنندگان اين بيانيه به منظورخروج از وضعيت بسيارنگران‌کننده‌ی چهارسال اخير ، هم‌ميهنان خويش را به حضور مثبت در انتخابات رياست جمهوری فرا می‌خوانيم و انتظار داريم با رأی خويش به يکی از نامزدهای اصلاح‌طلب ممکن ( کروبی يا موسوی ) گامی برای تغيير فضای موجود و ايجاد آمادگی برای توسعه و رسيدن به ايرانی پيشرفته، آزاد و آباد بردارند .
۸ خرداد ۸۸

حميد احراری/ طاهر احمدزاده/ بابک احمدی/ ابوالفضل بازرگان / پروين بختيارنژاد/ محمد بسته‌نگار/ محمدحسين بنی‌اسدی/ بهزاد بهزادی/ محمد بهزادی/ مسعود بهنود/ حبيب‌الله پيمان/ مسعود پدرام/ مصطفی تنها/ غلامعباس توسلی/ محمد توسلی / مجيد تولّايی/ رضا تهرانی/ علی حکمت/ عليرضا رجايی/ تقی رحمانی/ حسين رفيعی/ عبدالعلی رضايی/ رضا رئيس طوسی/ محمدرضا زهدی/ احمد زيدآبادی/ عزّت‌الله سحابی/ نسرين ستوده/ سيدمحمد سيف‌زاده/ عيسی سحرخيز/ حسين شاه‌حسينی/ ماشاء‌الله شمس‌الواعظين/ احمد صدر حاج‌سيدجوادی/ هاشم صباغيان/ عباس صفايی‌فر/ کيوان صميمی/ اعظم طالقانی/ رضا عليجانی/ محمود عمرانی/ حسين قاضيان/ نظام‌الدين قهاری/ مرتضی کاظميان/ محسن کديور/ نرگس محمدی/ بدرالسادات مفيدی/ وحيد ميرزاده/ سعيد مدنی/ مينو مرتاضی لنگرودی/ محمودنکوروح/ ناصرهاشمی/ حسن يوسفی اشکوری/ ميرمحمود يگانلی/ ابراهيم يزدی
منبع: مجموعه مقالات

حکومت از دیدگاه جان لاک و تفاوت آن با دیدگاه هابز

جان لاک از جمله معدود انديشمنداني است که نظراتش هم در حوزه نظر و هم در حوزه عمل موثر و کارساز واقع شده و تاثيري که او در فلسفه بر جاي گذاشته غيرقابل انکار است. لاک که از جمله فيلسوفان مسلک تجربه گرايي به شمار مي آيد، در کتاب مشهور خود به نام «رساله درباره معرفت انساني» خدمتي بزرگ به روشن کردن مساله معرفت و حدود دستيابي انسان به معرفت کرده است تا جايي که برخي عميق ترين و تکان دهنده ترين تاثيري را که جان لاک بر جريان انديشه جديد به جاي گذاشته است، نه نوشته هاي او در زمينه مباحث سياسي، که کتاب «رساله درباره معرفت انساني» دانسته اند و از آن با عنوان انجيل روشنفکري اروپايي ياد کرده اند.1 او در اين کتاب با تاکيد بر اين امر که تمام دانش بشر تنها و تنها از راه تجربه به دست مي آيد و همچنين نفي هرگونه اصول ثابت و پيشيني که در اعتقادات عامه وجود دارد و همواره در طول تاريخ انديشه تا آن زمان درست انگاشته شده بودند، مي کوشد نشان دهد از آنجا که تجربه بشر محدود به امور پيرامون اوست، لذا هرگز نمي تواند به ماهيت حقيقي امور مختلف پي ببرد. به اين ترتيب، او امکان هرگونه شناخت حقيقي و واقعي را که بتواند منجر به اعتقاد و ايمان کامل شود، رد مي کند. در نهايت با دلايلي که در کتاب «نامه يي در باب تساهل» بيان مي دارد موفق مي شود بذر تساهل و رواداري مذهبي و سياسي را در جامعه آن روز انگلستان و حتي امريکا و ساير نقاط اروپا بپروراند. به اين ترتيب مي توان لاک را يکي از مهم ترين کساني دانست که فلاسفه يي چون کانت در بسط انديشه هاي خود وامدار اويند.

عقايد سياسي لاک که در حوزه عمل بسيار مفيد فايده واقع شده، به طور کامل در «دو رساله درباره حکومت» آمده است. اين کتاب از دو رساله تشکيل شده است. در رساله اول که از اهميت کمتري نسبت به رساله دوم برخوردار است، جان لاک به رد نظرات نويسنده يي به نام رابرت فيلمر پرداخته و دلايل خود مبني بر عدم مشروعيت حکومت هاي مطلقه را آورده است که در اينجا به بررسي آنها نخواهيم پرداخت. و اما در رساله دوم که از اهميت بسزايي حتي در زمان حاضر برخوردار است اصول عقايد خود را در دفاع از حکومت هاي قانوني و دموکراتيک بيان کرده است.لاک نيز همچون بسياري از رساله هاي سياسي، دستگاه فلسفي خود را بر پايه تفسيري که از «وضع طبيعي» ارائه مي دهد، استوار مي کند و اين درست همان نقطه يي است که ميان عقايد او به عنوان يکي از بنيانگذاران انديشه ليبرال با ديگر انديشمندان غيرليبرال تفاوت ايجاد مي کند. با نگاهي کوتاه به مفهوم وضع طبيعي نزد لاک با آنچه در مورد وضع طبيعي نزد «توماس هابز» به عنوان يکي از بزرگ ترين و تاثيرگذارترين انديشمندان سياسي وجود دارد، به خوبي مي توان به اهميت و جايگاه اين موضوع پي برد، چرا که پذيرش هر يک از اين دو نظرگاه به نتايج کاملاً متفاوتي منجر خواهد شد.

در ابتدا بايد تعريفي کلي از وضع طبيعي به دست داده شود. مي توان گفت وضع طبيعي، وضع افراد آدمي قبل از تشکيل حکومت و اجتماع سياسي است. در اين وضع افراد مساوي و آزادند. تا اينجا اختلافي ميان لاک و هابز وجود ندارد اما اختلاف از آنجا شکل مي گيرد که به بررسي وضعيت افراد در اين وضع و در جريان زندگي روزمره پرداخته شود. هابز معتقد است تنها قانوني که بر آدمي حکومت مي کند، قانون طبيعت است که همان قاعده عقلي است و قاعده عقلي نيز تنها در راستاي حفظ و بقاي انسان ها امر مي کند. از طرف ديگر آدمي را موجودي خودخواه مي داند که تنها در پي کسب منفعت خود است. در نتيجه هيچ گونه قانون اخلاقي در کار نيست تا بر اميال خودخواهانه او افسار زده و او را به رعايت حقوق ديگران وادار کند. به اين ترتيب شرايط افراد در وضع طبيعي، به گونه يي است که در آن همه افراد در جنگ با هم هستند و آدمي در اين وضعيت همواره در ترس و دلهره به سر مي برد، تا اينکه به اين نتيجه مي رسد که پاره يي از حقوق خود را به يک مقام واحد واگذار کند و آن مقام را در جايگاه قدرت مطلق قرار دهد در عوض از امنيت برخوردار شود. به اين ترتيب هابز ريشه ايجاد سازمان اجتماعي را در قراردادي مي داند که ميان افراد با يک حاکم مطلق منعقد مي شود و افراد هيچ گونه حقي در اعتراض به اين حاکم مطلق ندارند. اما لاک بر اين عقيده است که قانوني که بر طبيعت حاکم است قانوني کاملاً اخلاقي است و همين قانون بر قاعده عقلي انسان ها نيز تسلط دارد و هيچ تعارضي ميان اين دو قانون وجود ندارد. در نتيجه در وضع طبيعي نه تنها جنگ همه با همه برقرار نيست، که برعکس افراد چون در کارهاي خود همواره از قاعده عقلي پيروي مي کنند و اين قاعده نيز به نوبه خود تحت نفوذ قانون اخلاقي طبيعت است، زندگي به خوبي در حال گذر است و کسي به حقوق ديگران تجاوز نمي کند. چه بر اساس قانون طبيعت همه با هم برابر و از حقوق مساوي برخوردار هستند و کسي حق ندارد براي آسايش خود به اموال و جان ديگران تجاوز کند. «وضع طبيعت قانوني دارد که بر آن حکومت مي کند و آن قانون طبيعت است و قانون طبيعت چيزي جز عقل نيست و عقل که قانون طبيعت است به آدمياني که با او شور کنند خواهد گفت چون آدميان هريک با ديگري مساوي و مستقل و آزادند، هيچ يک نبايد به ديگري در جان و دست و پا و مال و ملک آسيب برساند.»2

بنابراين وضع طبيعي در نظر لاک وضعي نيست که در آن هر فرد با فرد ديگر پيوسته در حال جنگ باشد. ديده مي شود دستگاه هاي فلسفي هابز و لاک بر دو پايه مختلف بنا شده است. دستگاه هابز، دستگاه عقلي است و دستگاه لاک، دستگاه اخلاقي.3

لاک نيز مانند هابز معتقد است مردم در وضع طبيعي از امنيت کامل برخوردار نيستند در نتيجه قدرت واحدي را ايجاد مي کنند و در اين راه از برخي از حقوق خود نيز مي گذرند. اما از آنجا که مردم خود داراي قدرت مطلق نيستند پس نمي توانند چنين قدرتي را به حکمران واگذار کنند زيرا در اين صورت نفس عمل آنها زير سوال مي رود.

«مثل آن بود که وقتي افراد، وضع طبيعي را ترک کرده بودند... رضا داده بودند که همه آنها به جز يک نفر، زير حکومت قانون باشند اما آن يک نفر هنوز آن آزادي را که در وضع طبيعي داشت حفظ کند و قدرت را هم با آن توام کند و بي وحشت و ترس، هرچه هوس دارد بکند.»4

بنابراين در اجتماع سياسي مورد نظر لاک، حکمران از قدرت مطلق برخوردار نيست و قدرتش محدود است. يکي ديگر از راهکارهايي که لاک براي محدود کردن قدرت مورد استفاده قرار مي دهد «تفکيک قوا» است. البته نظريه تفکيک قوا نزد لاک با تعريف کنوني آن متفاوت است چرا که او قوا را به سه قوه مقننه، مجريه و قوه عاقد تقسيم مي کند که در اين بين قوه مقننه از قدرت بيشتري برخوردار است و قوه عاقد نيز مربوط به جنگ و صلح و بستن پيمان و... است.

از طرف ديگر لاک قدرتي را که در اختيار دولت قرار دارد، امانتي مي داند که از طرف مردم به آن واگذار شده و هرگاه در حفظ اين امانت کوتاهي کند يا قصد سوءاستفاده از آن را داشته باشد و آن را جهت محدود کردن آزادي هاي سياسي، اقتصادي و عقيدتي مردم به کار گيرد، مردم حق خلع دولت و جايگزيني آن را خواهند داشت. در همين راستا يکي از اصول مشهور لاک نظريه «طغيان مردم عليه دولت» است که بر اين اساس هرگاه دولت در مقابل راه هاي مسالمت آميز مردم جهت خلع خود مقاومت کند، مردم مي توانند از هر وسيله يي جهت واژگون کردن دولت استفاده کنند. اهميت اين اصل در اين است که تا پيش از اين طبق آموزه هاي هابز مي پنداشتند چنانچه مردم عليه حکومت طغيان کنند، اوضاع نابساماني ايجاد خواهد شد و

هرج و مرج همه جا را فراخواهد گرفت. البته انقلاب شکوهمند انگلستان که بدون خونريزي و هرج و مرج به وقوع پيوست، تاييدي بود بر نظريه لاک.

پي نوشت ها؛----------------------------

1-ردهد، برايان، «از افلاطون تا ناتو»، مترجمان مرتضي کاجي و اکبر افسري، انتشارات آگه، ص 198

2- قطعه 5 از «رساله دوم درباره حکومت» نوشته جان لاک که در کتاب «آزادي فرد و قدرت دولت» نوشته محمود صناعي، انتشارات هرمس به چاپ رسيده است.

3- صناعي، محمود، «آزادي فرد و قدرت دولت» انتشارات هرمس، ص 87

4- قطعه 93 از «رساله دوم درباره حکومت» نوشته جان لاک که در کتاب «آزادي فرد و قدرت دولت» نوشته محمود صناعي، انتشارات هرمس به چاپ رسيده است

نقل از روزنامه اعتماد، یکشنبه 3 خرداد 88

فلک بر گردنم زنجیر داره

اصل مجسمه در باغ هنر، خانه هنرمندان نگهداری میشود. متاسفانه سازنده اثر معرفی نشده. ولی همذات پنداری خاصی با این اثر دارم!